Ortodonti Tedavisi ( Diş Teli )
Ağız ve diş sağlığı, bireyin genel sağlığının, estetik görünümünün ve psikolojik iyilik halinin ayrılmaz bir parçasıdır. Dişlerin çene kemikleri üzerinde düzgün sıralanması, sadece güzel bir gülüş için değil, aynı zamanda etkili bir çiğneme fonksiyonu, net bir konuşma ve sağlıklı bir çene eklemi için de gereklidir. Ancak genetik faktörler, gelişimsel bozukluklar veya çocukluk dönemindeki kötü alışkanlıklar (parmak emme, uzun süreli emzik kullanımı vb.) nedeniyle dişlerde çapraşıklıklar, çeneler arası uyumsuzluklar ve kapanış bozuklukları (maloklüzyon) meydana gelebilir. Diş hekimliğinin bu tür bozuklukların teşhisi, önlenmesi ve tedavisi ile ilgilenen uzmanlık dalına “Ortodonti” denir. Trakya bölgesinde ağız ve diş sağlığı hizmeti sunan Kırklareli Diş Kliniği Atlas Sea Dental, iskeletsel ve dişsel bozuklukların tedavisinde güncel ortodontik protokolleri uygulamaktadır.
Ortodonti Tedavisi Nedir ve Neden Gereklidir?
Kelime kökeni Yunanca “orthos” (düzgün) ve “odontos” (diş) kelimelerinden türeyen Ortodonti Tedavisi, dişlerin ve yüz yapısının normal gelişimini takip eden ve sapmaları düzelten bir disiplindir. Toplumda genellikle sadece estetik kaygılarla başvurulan bir tedavi gibi algılansa da, aslında ortodontinin temel amacı fonksiyonel bir oklüzyon (kapanış) sağlamaktır.
Çapraşık dişlerin temizlenmesi düzgün sıralanmış dişlere göre çok daha zordur. Fırça ve diş ipinin ulaşamadığı arayüz bölgelerinde gıda birikimi olur. Bu durum, diş çürüklerine ve periodontal (diş eti) hastalıklara davetiye çıkarır. Ayrıca kapanış bozuklukları, çiğneme kuvvetlerinin dişlere dengesiz dağılmasına neden olur. Bu dengesizlik, dişlerde aşınmalara, diş eti çekilmelerine ve Temporomandibular Eklem (Çene Eklemi) rahatsızlıklarına yol açabilir. Dolayısıyla Ortodonti Tedavisi, dişlerin ömrünü uzatan ve çene eklemi sağlığını koruyan koruyucu bir sağlık hizmetidir.
Sistemin temel çalışma prensibi; dişlere hafif ve sürekli bir kuvvet uygulayarak onları planlanan konuma doğru milim milim hareket ettirmektir. Her bir plak, dişleri ortalama 0.25 mm hareket ettirecek şekilde tasarlanır. Hasta, hekimin belirlediği süre boyunca (genellikle 1 veya 2 hafta) plağı kullandıktan sonra bir sonraki plağa geçer. Böylece tedavi sonunda dişler ideal dizilimine kavuşur.
Sabit Ortodontik Tedaviler (Diş Teli)
Ortodontik tedavilerde kullanılan en yaygın ve en etkili yöntem, halk arasında Diş Teli olarak bilinen sabit ortodontik aygıtlardır. Bu yöntemde dişlerin üzerine “braket” adı verilen küçük parçalar özel yapıştırıcılarla sabitlenir. Braketlerin arasından geçen “ark telleri”, dişlere hafif ve sürekli bir kuvvet uygulayarak onları istenilen yöne doğru hareket ettirir.
Sabit tedavilerde kullanılan braket çeşitleri şunlardır:
- Metal Braketler: Paslanmaz çelikten üretilen, dayanıklılığı en yüksek ve sürtünmesi en az olan braketlerdir. Genellikle çocuk ve genç hastalarda tercih edilir. Tedavi hızı açısından en verimli sistemdir.
- Porselen (Şeffaf) Braketler: Estetik kaygısı olan yetişkin hastalar için geliştirilmiştir. Diş renginde veya şeffaf oldukları için dışarıdan bakıldığında metal braketlere göre daha az fark edilirler.
- Lingual Braketler: Dişlerin ön yüzeyine değil, dil tarafına (arka yüzeye) yapıştırılan braketlerdir. Dışarıdan hiç görünmezler ancak dil bölgesinde oldukları için konuşmayı etkileyebilir ve alışma süreci daha uzundur.
Kırklareli Diş Kliniği Atlas Sea Dental hekimleri, hastanın yaşına, sosyal durumuna ve vakanın zorluk derecesine göre en uygun braket sistemini belirleyerek tedavi planını oluşturmaktadır.
Tedaviye Başlama Yaşı ve Süreç
Amerikan Ortodonti Derneği ve dünya genelindeki otoriteler, çocukların ilk ortodontik muayenesinin 7 yaşında yapılmasını önermektedir. Bu yaş, daimi dişlerin (özellikle 1. büyük azı ve kesici dişler) sürmeye başladığı ve çene gelişiminin değerlendirilebildiği kritik bir dönemdir. Erken dönemde teşhis edilen çene darlıkları veya iskeletsel problemler, hareketli apareylerle kolayca çözülebilirken; geç kalınan vakalarda tedavi zorlaşabilir.
Ancak bu durum, Ortodonti Tedavisinin sadece çocuklar için olduğu anlamına gelmez. Dişleri çevreleyen kemik ve diş eti dokusu sağlıklı olan her yaştaki bireye Diş Teli takılabilir. Günümüzde ortodonti hastalarının büyük bir bölümünü, çocukluğunda tedavi olamamış veya estetik beklentisi artmış yetişkinler oluşturmaktadır.
Tedavi süresi, vakanın karmaşıklığına göre 6 ay ile 30 ay arasında değişebilir. Ortalama bir Diş Teli tedavisi 18-24 ay sürer. Bu süreçte hastanın 4 ila 6 haftada bir kontrollere gelmesi, tellerin aktive edilmesi ve diş hareketinin yönlendirilmesi için şarttır.
Biyomekanik Prensip Dişler Nasıl Hareket Eder?
Ortodontik hareket, biyolojik bir yeniden şekillenme (remodeling) sürecidir. Braketler ve teller aracılığıyla dişe bir kuvvet uygulandığında, dişin hareket edeceği yöndeki kemikte “osteoklast” hücreleri tarafından bir yıkım (erime) başlar. Dişin geride bıraktığı boşlukta ise “osteoblast” hücreleri tarafından yeni kemik yapımı gerçekleşir. Bu yapım ve yıkım dengesi sayesinde diş, kemik içerisinde yüzerek yer değiştirir.
Bu biyolojik sürecin sağlıklı ilerleyebilmesi için uygulanan kuvvetin dozu çok önemlidir. Aşırı kuvvetler, diş köklerinde erimeye (rezorpsiyon) veya dişin canlılığını yitirmesine neden olabilir. Bu nedenle Kırklareli Diş Kliniği Atlas Sea Dental bünyesindeki uygulamalarda, “hafif ve sürekli kuvvet” prensibi esas alınarak doku sağlığı korunur.
Tedavi Aşamaları
Standart bir Ortodonti Tedavisi protokolü şu aşamaları izler:
- Muayene ve Teşhis: Panoramik ve sefalometrik röntgenler çekilir, ağız içi fotoğraflar alınır ve ölçü alınarak alçı modeller elde edilir. Hekim, bu veriler ışığında bir tedavi planı oluşturur.
- Braketleme (Bonding): Diş yüzeyleri temizlenir ve braketler dişlere tek tek yapıştırılır. Ardından ilk ark teli takılır. Bu işlem ağrısızdır.
- Aktif Tedavi Süreci: Hasta aylık periyotlarla kontrollere gelir. Teller değiştirilir, elastikler (lastikler) kullanılır ve dişler aşamalı olarak düzeltilir.
- Debonding (Söküm): Dişler ideal konumuna geldiğinde braketler çıkarılır ve diş yüzeyindeki yapıştırıcılar temizlenir.
- Pekiştirme (Retansiyon): Tedavinin en önemli aşamasıdır.
Pekiştirme Tedavisi Neden Önemlidir?
Diş Teli çıkarıldıktan sonra, dişleri çevreleyen lifler ve kemik dokusu henüz yeni konumlarına adapte olmamıştır ve dişlerin eski yerlerine dönme eğilimi (relaps) vardır. Bu geri dönüşü engellemek için “Pekiştirme Tedavisi” uygulanır. Genellikle alt ve üst ön dişlerin arkasına dışarıdan görünmeyen ince bir tel (lingual retainer) yapıştırılır. Ayrıca hastaya gece kullanması için şeffaf plaklar verilir. Atlas Sea Dental hekimleri, aktif tedavi kadar pekiştirme sürecinin de titizlikle takip edilmesinin, sonucun kalıcılığı için hayati önem taşıdığını vurgulamaktadır.
Ağız Hijyeni ve Beslenme Alışkanlıkları
Sabit ortodontik tedavi gören hastaların en çok dikkat etmesi gereken konu ağız hijyenidir. Braketlerin etrafı gıda birikimine çok müsaittir. Yetersiz fırçalama, diş eti iltihabına ve braketlerin etrafında “beyaz nokta lezyonları” (başlangıç çürükleri) oluşmasına neden olur.
- Fırçalama: Her yemekten sonra ortodontik fırçalarla detaylı temizlik yapılmalıdır.
- Arayüz Fırçası: Telin altındaki ve braket yanlarındaki alanlar arayüz fırçasıyla temizlenmelidir.
Beslenme: Diş Teli kullanan hastalar; sert kabuklu meyveler (elma, ayva), kuruyemişler, yapışkan gıdalar (lokum, sakız) ve asitli içeceklerden uzak durmalıdır. Sert gıdalar braketlerin kopmasına neden olarak tedavi süresini uzatır.
Şeffaf Plaklar mı, Diş Teli mi?
Son yıllarda popülerleşen şeffaf plak tedavileri (telsiz tedavi), birçok vaka için Diş Teline güçlü bir alternatiftir. Estetik olması ve çıkarılabilmesi büyük avantajdır. Ancak her vaka plaklarla tedavi edilemeyebilir. Çok karmaşık kök hareketleri gerektiren, gömülü dişlerin sürdürülmesi gereken veya iskeletsel problemlerin olduğu bazı durumlarda, geleneksel braket sistemleri hala biyomekanik açıdan üstünlüğünü korumaktadır. Hangi yöntemin uygun olduğuna detaylı muayene sonucunda karar verilir. Kırklareli Diş Kliniği Atlas Sea Dental, hem geleneksel yöntemleri hem de dijital plak sistemlerini hastalarına sunarak geniş bir tedavi yelpazesi sağlamaktadır.
İskeletsel Sorunlar ve Ortognatik Cerrahi
Eğer problem sadece dişlerdeki çapraşıklık değil, çene kemiklerinin konumundaki bozukluksa (örneğin alt çenenin aşırı önde veya geride olması), sadece Ortodonti Tedavisi yeterli olmayabilir. Büyüme çağındaki çocuklarda fonksiyonel apareylerle çene gelişimi yönlendirilebilir. Ancak büyümesi tamamlanmış yetişkinlerde, iskeletsel sorunların düzeltilmesi için “Ortognatik Cerrahi” gerekir. Bu süreçte diş hekimi ve plastik cerrah/çene cerrahı birlikte çalışır. Önce tellerle dişler düzeltilir, ardından ameliyatla çeneler ideal konuma alınır.
Ağrı ve Konfor
Hastaların en büyük endişesi “Canım acıyacak mı?” sorusudur. Braketlerin takılması sırasında herhangi bir acı hissedilmez. Ancak tellerin takıldığı ilk hafta ve aylık aktivasyonlardan sonraki 2-3 gün, dişlerde hafif bir baskı ve hassasiyet hissedilmesi normaldir. Bu süreçte yumuşak gıdalarla beslenmek konforu artırır. Ayrıca braketlerin yanak içlerini tahriş etmesi durumunda “koruyucu mumlar” kullanılarak mukoza iyileşmesi sağlanır.
Ortodontik Tedavilerin Maliyeti
Ortodontik tedavilerin maliyeti; vakanın zorluğuna, tedavinin süresine, tek çene mi çift çene mi uygulanacağına ve seçilen braket türüne (metal, porselen, kapaklı sistemler) göre değişiklik gösterir. Türk Dişhekimleri Birliği’nin belirlediği asgari ücret tarifesi referans alınarak planlama yapılır. Ortodonti Tedavisi, diğer diş tedavilerine göre daha maliyetli gibi görünse de, ömür boyu sağladığı sağlık ve estetik kazanımlar düşünüldüğünde, getirisi en yüksek sağlık yatırımlarından biridir. Ayrıca çoğu klinikte taksitlendirme seçenekleri ile ödeme kolaylığı sağlanmaktadır.
Diş Hekimleri
Dt. Mustafa Tuğcan GERÇÜŞ
Dt. Dimitri ÇOKONA
